Anil Ghimire

सेयर डिबेन्चर को जानकारी

सेयर भन्नाले हिस्सेदारी सम्झनु पर्दछ । कुनै कम्पनि लाइ संचालन गर्न आबस्यक पर्ने पूंजि कुनै एक ब्यक्ति वा संस्था ले मात्र जुटाउन नसक्ने भएकोले उक्त  कम्पनी को पूंजि लाइ सानो सानो भागमा बिभाजन गरिएको गरी धेरै जना मार्फत संकलन गर्ने गरिन्छ । पब्लिक लिमिटेड कम्पनिमा कानुन ले नै निस्चित प्रतिशत सेयर सर्बसाधारण लाइ बिक्री गर्नु नै पर्ने प्राबधान राखेको छ । बिभिन्न प्रकारका संस्था हरु जस्तो प्रोप्राइटर फर्म, साझेदारी फर्म ,प्रा ली,पब्लिक लि को पूंजि संकलन गर्ने तरिका फरक फरक हुन्छ । सामान्यतया सेयर भन्नाले NEPSE मा कारोबार हुने सेयर लाइ हामि सेयर भनेर बुझ्ने गर्दछौ जो पब्लिक कम्पनि हरु को सेयर हो ।

    साधारण तया कम्पनि को सेयर लाइ तपशिल बमोजिम बर्गीकरण गरिएको हुन्छ 

Authorized Capital  कम्पनिको अधिकतम पूजिको लिमिट

Issued Capital कम्पनि लाइ तत्कालिन समयमा आबस्यक पर्ने पूंजी संकलन गर्न जारी गरीएको

Called Up Capital जारी गरीएको सेयर मा लगानी गर्न माग गरीएको Capital

Paid Up Capital जारी गरिएको सेयर मा लगानी कर्ताले भुक्तान गरि सकेको सेयर

कम्पनि ले आफ्नो पूंजि जुटाउन बिभिन्न स्रोत हरुको प्रयोग गर्न सक्छ । जस्तो

Equity share त्यस्तो सेयर 

बिशेशता हरु

• इनिहरु कम्पनि का मालिक हरु हुन्
• संचालक समितिमा साधारण सेयर होल्डर पुग्ने गर्दछन्
• कम्पनि नाफा मा गयो भने मात्र प्रतिफल पाउछन्
• साधारण सेयर होल्डर को संख्या ज्यादा हुन सक्छ
• यस्ता सेयर कम्पनि को अस्थित्व रहदा सम्म रहि रहन्छ
• स्वामित्व हस्तान्तरण हुन सक्छ

Preference share त्यस्तो सेयर 

बिशेषता हरु

• सेयर होल्डर नै हुन तर निस्चित दरको प्रतिफल पाइ रहन्छन्
• कम्पनि को संचालक समितिमा जान पाउदैनन
• निस्चित समय पस्चात साधारण सेयरमा रुपान्तर हुन सक्छ
• कम्पनि Liquidation मा जांदा पहिलो प्राथमिकता पाउछन् 

नेपालमा सर्बप्रथम १९९४ मा नेपाल बैक लि को सेयर सर्ब साधारण लाइ बिक्री गरिएको थियो । सेयरको खरिद बिक्री NEPSE मार्फत हुने गर्दछ । जसलाइ दोश्रो बजार पनि भनिन्छ । प्राथमिक सेयर भन्नाले पहिलो पल्ट कम्पनि ले बिक्री गरेका सेयर हुन ।

बिस्व बजार को कुरा गर्दा आम्स्टडम स्टक एक्सचेन्ज नेदरल्यान्ड सबै भन्दा पुरानो हो भने बिस्वकै अत्याधुनिक सेयर बजार न्युयोर्क स्टक एक्सचेन्ज हो ।

    नेपालमा नेप्से को सुरुवात २०५० सालमा भएको हो  जो नेपालको सेयर बजार हो । बिभिन्न उतार चढाब का बिच नेप्से अहिले अनलाइन प्रणालीमा पाइला टेकेको छ ।

डिबेन्चर कुनै पनि कम्पनि को लागी पूंजि परिचालन गर्ने एक महत्वपुर्ण श्रोत हो । अर्थात डिबेन्चर कुनै पनि कम्पनि को पूंजिको को संरचानको एक अंग हो । 

बिशेषता हरु

• डिबेन्चर मा निस्चित प्रतिशत को प्रतिफल तोकिएको हुन्छ  कम्पनि घाटामा गएपनि तोकिएको प्रतिफल प्रदान गर्नु पर्ने हुन्छ 
• यो एक निस्चित अबधीको लागी जारी गरिएको हुन्छ 
• लगानीकर्ता को लागी जोखिम रहित लगानीको बिकल्प हो
• कम्पनि ले निस्चित प्रतिशत ब्याज भुक्तानी गर्नु पर्ने हुदा सो बाट जुटाएको पूंजि लाइ अधिक प्रतिफल पाउने क्षेत्रमा लगानी गर्नु पर्ने हुन्छ 

नेपाली पूंजि बजारमा डिबेन्चर को कारोबार खासै हुन सकेको छैन । भर्खरै देखी केही बैक हरुले यस्ता डिबेन्चर हरु जारी गर्ना थालेका छन् । पूंजि बजारको बिकास संगै यस्ता उपकरण हरु को प्रचलन बड्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।

This is the property of the writer. No body can copy any things from here without permission is Gilligan.